Rauw, geroosterd of zacht gestoofd
De bereiding bepaalt welke kant van tomaat naar voren komt. In een salade, zoals de Palestijnse tomatensalade met brood en sumak of de Turkse gavurdağı-salade, werkt een stevige, rijpe tomaat goed: die blijft in blokjes of parten herkenbaar en geeft sap af aan de dressing. Voeg geroosterd brood of walnoten pas kort voor het eten toe als je het knapperige contrast wilt behouden.
Voor romesco, geroosterde tomaten met knoflookkruim en basilicumolie, en de geblakerde groene tomaten met feta is hitte juist de smaakmaker. Roosteren of blakeren concentreert het vocht en geeft donkere, hartige randjes. Laat groenten op een bakplaat voldoende ruimte; dicht op elkaar stomen ze eerder dan dat ze kleuren. Bij sauzen zoals die voor chilaquiles rojos is roosteren in een droge pan een handige manier om tomaat, ui en knoflook smaak te geven voordat je ze pureert.
Van snelle eieren tot regionale klassiekers
Voor een snelle maaltijd zijn tomaat en ei een goede combinatie, maar de techniek verschilt per gerecht. Bij Turks menemen kook je de tomaat eerst in tot een sappige, grove saus en roer je daarna de eieren erdoor tot ze nog glanzend zijn. De Griekse strapatsada begint eveneens met ingekookte tomaat, maar krijgt oregano en feta. Serveer beide meteen met stevig brood, zodat er iets is om de saus mee op te nemen.
Andere gerechten laten zien hoe uiteenlopend tomaat in verschillende keukens wordt gebruikt. In Mexicaanse chilaquiles rojos vormt geroosterde tomaat de basis van een saus met guajillopeper; gebakken tortillapunten gaan er pas op het laatst bij, zodat ze deels krokant blijven. De Syrische yakhnet bandora is juist een lang gestoofde tomatenbereiding met rundvlees, piment en kaneel, geserveerd met rijst. En in Noord-Thaise nam prik ong wordt tomaat samen met gehakt en een geroosterde chilipasta tot een lepelbare dip gekookt, met groenten en kleefrijst erbij. Elk gerecht vraagt dus om een andere rijpheid, snijwijze en mate van inkoken.
Kies tomaten op basis van de bereiding
Voor rauwe salades, broodjes en gevulde tomaten kies je vruchten die rijp zijn maar nog vorm houden. Voor een stoof, saus of roostergerecht zijn goed rijpe tomaten prettig: ze geven sneller smaak en vocht af. Buiten het tomatenseizoen kunnen stevige tomaten minder geurig zijn; gebruik ze dan liever in een bereiding waarbij ze worden geroosterd of ingekookt dan als enige smaakmaker in een rauwe salade.
Een tomaat is niet altijd één-op-één te vervangen. Cherrytomaten kunnen in een ovengerecht kleinere tomaten vervangen, maar verkort de bereiding zodra ze zacht en gebarsten zijn. Bij geroosterde tomaten op zuurdesem is ricotta een milde, romige tegenhanger; in tomaten met miso brengt de dressing juist hartigheid en zuur, met boekweit voor beet. Proef een dressing of saus vóór het serveren: tomaten verschillen in zoetheid en sappigheid, dus soms is een extra scheutje azijn of citroen nodig. Serveer frisse tomatengerechten kort na het mengen; brood en krokante toppings blijven dan het best van structuur.